مقاله فنی

تنظیم میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر

تنظیم میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر در سری‌های NW، NT و MTZ؛ آموزش تنظیم Ir، Isd، Ii و Ig با مثال عددی، بررسی نکات سلکتیویتی برای حفاظت دقیق مدار.

تیم فنی برق لئو

نویسندۀ تخصصی

تاریخ بروزرسانی: ۱۴۰۵/۹/۱

میکرولوجیک (Micrologic) واحد حفاظتی الکترونیکی کلید هوایی است که با اندازه‌گیری جریان، شرایط مدار را بررسی می‌کند و در صورت عبور جریان از آستانه‌های تعریف‌شده، فرمان قطع صادر می‌کند. تنظیم صحیح آن شامل تعیین آستانه جریان و زمان عملکرد حفاظت‌های اضافه‌بار، اتصال کوتاه و در مدل‌های مجهز، خطای زمین است.

در کلیدهای هوایی اشنایدر، روش تنظیم به نسل کلید و مدل واحد حفاظتی بستگی دارد. در برخی واحدهای Micrologic سری NW و NT از سلکتورهای فیزیکی استفاده می‌شود؛ درحالی‌که در MasterPact MTZ مجهز به Micrologic X، تنظیمات از طریق نمایشگر واحد حفاظتی یا نرم‌افزار انجام می‌شود. بنابراین پیش از تغییر هر پارامتر، باید مدل دقیق واحد حفاظتی و مشخصات کلید شناسایی شود.

نکته مهم: عددهایی مانند 2.0، 5.0، 6.0 و 7.0 صرفاً نسخه نرم‌افزاری نیستند؛ این شماره‌ها به نوع و قابلیت‌های حفاظتی واحد Micrologic اشاره دارند. برای مثال، وجود حفاظت اتصال کوتاه یا خطای زمین به مدل دقیق واحد بستگی دارد.

تشخیص مدل میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر (2.0، 5.0، 6.0، 7.0 و X)

برای شناسایی واحد حفاظتی، ابتدا نوشته روی پنل جلویی Micrologic را بررسی کنید. مدل معمولاً با عبارتی مانند Micrologic 5.0 A یا Micrologic 6.0 X مشخص شده است. حرف انتهایی نیز اهمیت دارد و نباید فقط بر اساس شماره مدل درباره قابلیت‌ها تصمیم گرفت.

مدل واحد حفاظتی

قابلیت حفاظتی شاخص

نکته در بررسی تنظیمات

Micrologic 2.0

حفاظت اضافه‌بار و اتصال کوتاه

ساختار حفاظت و پارامترهای قابل تنظیم را باید از روی نسخه دقیق بررسی کرد

Micrologic 5.0

حفاظت اضافه‌بار و اتصال کوتاه، با قابلیت‌های پیشرفته‌تر تنظیم

معمولاً پارامترهای L، S و I در نسخه‌های مربوط مطرح‌اند

Micrologic 6.0

قابلیت‌های Micrologic 5.0 به‌علاوه حفاظت خطای زمین در نسخه‌های مربوط

تنظیمات Ig و tg نیز باید بررسی شوند

Micrologic 7.0

حفاظت‌های مربوط به نشتی زمین در نسخه‌های مشخص

نوع حفاظت و پارامترهای نشتی به استاندارد و نسخه واحد بستگی دارد

Micrologic X

نسل دیجیتال مورد استفاده در MasterPact MTZ

تنظیم از طریق نمایشگر، نرم‌افزار و در پیکربندی‌های پشتیبانی‌شده ارتباطات دیجیتال

این جدول برای تشخیص اولیه است؛ قابلیت‌های دقیق باید با توجه به پسوند، استاندارد IEC یا UL و مستندات همان واحد بررسی شوند. برای نمونه، در راهنمای رسمی Micrologic X، حفاظت خطای زمین برای مدل‌های مشخص 6.0 X و حفاظت نشتی زمین برای 7.0 X مطابق استاندارد IEC تعریف شده است.

تفاوت میکرولوجیک NW و NT با میکرولوجیک X در MTZ

تفاوت اصلی در شیوه تنظیم و امکانات ارتباطی است. در واحدهای متداول Micrologic سری NW و NT، پارامترهای حفاظتی با سلکتورهای چرخشی روی پنل تنظیم می‌شوند؛ اما در Micrologic X کلید هوایی MTZ اشنایدر، تنظیمات از طریق منوی دیجیتال، نرم‌افزار EcoStruxure Power Commission و در شرایط پشتیبانی‌شده از طریق ارتباطات کنترلی انجام می‌شود.

ویژگی

Micrologic در NW و NT

Micrologic X در MTZ

روش تنظیم

سلکتورهای فیزیکی

نمایشگر دیجیتال و نرم‌افزار

تنظیم جریان Ir

سلکتور جریان و Rating Plug در مدل‌های مربوط

انتخاب ضریب یا مقدار آمپری

تنظیم زمان tr

سلکتور زمان

تنظیم از منوی حفاظتی

تنظیم Isd و tsd

سلکتورهای جریان و تأخیر در مدل‌های پشتیبانی‌شده

تنظیم دیجیتال

تنظیم Ii

سلکتور جریان آنی در مدل‌های مربوط

تنظیم دیجیتال و امکان فعال/غیرفعال‌سازی در مدل‌های مربوط

حفاظت زمین

در مدل‌های مجهز، مانند Micrologic 6.0

در مدل‌های پشتیبانی‌شده، مانند 6.0 X

ثبت و مشاهده تنظیمات

وابسته به نوع واحد حفاظتی

نمایش تنظیمات فعال و امکانات دیجیتال بیشتر

یک تفاوت فنی مهم در محدوده تنظیمات: برای نمونه، در کاتالوگ کلید هوایی MasterPact NW و NT، در Micrologic 5.0، مقدار Isd در بازه ۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir قابل انتخاب است و تأخیر tsd نیز گزینه‌هایی از صفر تا ۰٫۴ ثانیه دارد. در Micrologic X نیز بازه Isd برای مدل‌های 5.0 X، 6.0 X و 7.0 X برابر ۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir است؛ اما مقادیر و نحوه انتخاب زمان باید از جدول همان مدل استخراج شوند.

نکته درباره Micrologic 7.0: نباید آن را معادل Micrologic 6.0 در نظر گرفت. در خانواده‌های مختلف، 7.0 می‌تواند به حفاظت نشتی زمین (Earth Leakage) مربوط باشد؛ درحالی‌که 6.0 در مدل‌های مشخص دارای حفاظت خطای زمین (Ground Fault) است. این دو حفاظت از نظر روش اندازه‌گیری و کاربرد یکسان نیستند.

تفاوت میکرولوجیک NW و NT با میکرولوجیک X در MTZ.webp

آموزش تنظیم پارامترهای میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر

۱. تنظیم جریان اضافه‌بار کلید هوایی (Ir و tr)

در میکرولوجیک، حفاظت اضافه‌بار یا Long-time (L) برای جلوگیری از عبور جریان بیش از حد مجاز در مدت طولانی استفاده می‌شود. دو پارامتر اصلی این حفاظت عبارت‌اند از:

  • Ir: آستانه جریان عملکرد حفاظت اضافه‌بار

  • tr: زمان تأخیر عملکرد حفاظت اضافه‌بار

این دو پارامتر باید متناسب با جریان بار، ظرفیت مجاز کابل‌ها، جریان نامی ترانسفورماتور و منحنی تحمل حرارتی تجهیزات تنظیم شوند؛ نه صرفاً بر اساس جریان نامی کلید.

مفهوم پارامتر Ir؛ آستانه جریان اضافه‌بار

پارامتر Ir (Long-time Pickup) جریان مرزی عملکرد حفاظت اضافه‌بار است. در بسیاری از واحدهای Micrologic، این مقدار به‌صورت ضریبی از جریان نامی واحد حفاظتی یا Rating Plug تنظیم می‌شود.

Ib ≤ Ir ≤ Iz

که در آن:

  • Ib: جریان طراحی یا جریان موردنیاز بار
  • Ir: جریان تنظیم‌شده حفاظت
  • Iz: ظرفیت جریان مجاز هادی پس از اعمال ضرایب تصحیح مربوط به شرایط نصب

در این حالت، آستانه تنظیم حفاظت اضافه‌بار برابر ۱۶۰۰ آمپر خواهد بود.

این مثال صرفاً نحوه محاسبه ضریب تنظیم را نشان می‌دهد و مقدار ۱۶۰۰ آمپر، بدون بررسی بار و ظرفیت کابل، یک تنظیم پیشنهادی برای پروژه محسوب نمی‌شود.

بازه‌های تنظیم Ir در نمونه‌های رسمی اشنایدر:

واحد حفاظتی

محدوده تنظیم Ir

گام تنظیم

Micrologic 5.0P / 6.0P در استاندارد IEC

۰٫۴ تا ۱ برابر In

مقادیر ۰٫۴، ۰٫۵، ۰٫۶، ۰٫۷، ۰٫۸، ۰٫۹، ۰٫۹۵ و ۰٫۹۸ و ۱

Micrologic X در MTZ

۰٫۴ تا ۱ برابر In

تنظیم آمپری با دقت ۱ آمپر در منوی مربوط

در واحدهای Micrologic 5.0P و 6.0P، گزینه‌های استاندارد UL/ANSI با مقادیر IEC متفاوت‌اند و Rating Plugهای دیگری نیز می‌توانند محدوده تنظیم را تغییر دهند. بنابراین نباید جدول یک نسخه را به تمام واحدهای Micrologic تعمیم داد.

پارامتر tr؛ زمان تأخیر حفاظت اضافه‌بار

پارامتر tr (Long-time Delay) مدت‌زمان عملکرد حفاظت اضافه‌بار را مشخص می‌کند. این زمان در منحنی مشخصه کلید تعریف می‌شود و برای جلوگیری از قطع زودهنگام مدار در اضافه‌بارهای گذرا و ایجاد هماهنگی با تجهیزات پایین‌دست اهمیت دارد.

در Micrologic X، مقدار tr در بازه ۰٫۵ تا ۲۴ ثانیه و با گام ۰٫۵ ثانیه قابل تنظیم است. نکته مهم اینکه زمان اعلام‌شده برای tr، زمان عملکرد در جریان مشخصی است؛ در این واحد، زمان tr بر مبنای جریان ۶ برابر Ir و در شرایط سرد (Cold State) تعریف می‌شود.

برای نمونه، جدول زیر رابطه مقدار انتخابی tr و زمان مرجع عملکرد را در Micrologic X نشان می‌دهد:

تنظیم tr

زمان مرجع در ۶ × Ir

۰٫۵ ثانیه

۰٫۵ ثانیه

۱ ثانیه

۱ ثانیه

۲ ثانیه

۲ ثانیه

۴ ثانیه

۴ ثانیه

۸ ثانیه

۸ ثانیه

۱۲ ثانیه

۱۲ ثانیه

۱۶ ثانیه

۱۶ ثانیه

۲۰ ثانیه

۲۰ ثانیه

۲۴ ثانیه

۲۴ ثانیه

توجه: این جدول، زمان مرجع در نقطه ۶ برابر Ir است؛ به این معنی نیست که کلید در هر جریان اضافه‌بار، دقیقاً در همان زمان قطع می‌کند. زمان واقعی عملکرد با مقدار جریان، وضعیت حرارتی اولیه، منحنی انتخابی و تلرانس عملکرد ارتباط دارد.

Ir و tr را چگونه برای یک پروژه تنظیم کنیم؟

برای تنظیم این دو پارامتر، ابتدا باید جریان بار و ظرفیت حرارتی تجهیزات پایین‌دست مشخص شود. در طراحی حفاظت اضافه‌بار، یکی از روابط پایه این است:

Ib ≤ Ir ≤ Iz

که در آن:

  • Ib: جریان طراحی یا جریان موردنیاز بار
  • Ir: جریان تنظیم‌شده حفاظت
  • Iz: ظرفیت جریان مجاز هادی پس از اعمال ضرایب تصحیح مربوط به شرایط نصب

مراحل بررسی و تنظیم:

  1. جریان بار طراحی را محاسبه یا از اطلاعات واقعی بهره‌برداری استخراج کنید.

  2. جریان مجاز کابل یا شینه را با در نظر گرفتن دمای محیط، روش نصب، تجمع کابل‌ها و ضرایب تصحیح تعیین کنید.

  3. جریان نامی سنسور یا Rating Plug را بررسی کنید.

  4. مقدار Ir را طوری انتخاب کنید که با جریان بار و ظرفیت مجاز هادی سازگار باشد.

  5. مقدار tr را با توجه به تحمل حرارتی کابل، رفتار بار و هماهنگی با کلیدهای پایین‌دست انتخاب کنید.

  6. ،منحنی زمان ـ جریان کلید اصلی و کلیدهای پایین‌دست را بررسی کنید تا عملکرد حفاظتی آن‌ها با یکدیگر تداخل نداشته باشد.

یک هشدار مهم: افزایش tr برای جلوگیری از تریپ هنگام راه‌اندازی موتور یا بارهای سنگین، بدون بررسی تحمل حرارتی کابل و تجهیزات، می‌تواند خطرناک باشد. همچنین تنظیم Ir روی ۱ برابر In به معنی مجاز بودن عبور دائمی جریان نامی سنسور در هر شرایط نصب نیست.

برای بررسی مدل‌های مختلف کلید متناسب با جریان پروژه، می‌توانید کلید هوایی ۱۶۰۰ آمپر اشنایدر را بررسی کنید.

تنظیم اتصال کوتاه با تأخیر کلید هوایی (Isd و tsd)

حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر (Short-Time Protection) برای تشخیص جریان‌های اتصال کوتاه و قطع آن‌ها پس از یک زمان قابل تنظیم استفاده می‌شود. دو پارامتر اصلی این حفاظت Isd و tsd هستند: اولی آستانه جریان عملکرد و دومی زمان تأخیر قطع را تعیین می‌کند. تنظیم صحیح این دو پارامتر، به‌ویژه در کلید اصلی تابلو، برای برقراری سلکتیویتی با کلیدهای پایین‌دست اهمیت زیادی دارد.

پارامتر Isd؛ آستانه جریان اتصال کوتاه با تأخیر

پارامتر Isd (Short-Time Pickup) حد جریان عملکرد حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر است. این مقدار در واحدهای موردبحث معمولاً به‌صورت ضریبی از جریان تنظیم‌شده اضافه‌بار، یعنی Ir، تعیین می‌شود.

رابطه محاسبه:

Isd = k × Ir

در این رابطه:

  • Isd: آستانه عملکرد حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر
  • Ir: جریان تنظیم‌شده حفاظت اضافه‌بار
  • k: ضریب انتخاب‌شده برای Isd

بازه تنظیم در مدل‌های بررسی‌شده:

واحد حفاظتی

محدوده Isd

گام تنظیم

Micrologic 5.0 در NW و NT

۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir

مطابق پله‌های سلکتور

Micrologic 5.0P و 6.0P

۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir

بسته به نسخه و استاندارد

Micrologic X در MTZ

۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir

۰٫۵ برابر Ir؛ با امکان تنظیم دقیق‌تر از نرم‌افزار

در کاتالوگ MasterPact NW و کلید هوایی NT اشنایدر، مقادیر متداول سلکتور Isd شامل ۱٫۵، ۲، ۲٫۵، ۳، ۴، ۵، ۶، ۸ و ۱۰ برابر Ir است. در Micrologic X نیز محدوده پایه ۱٫۵ تا ۱۰ برابر Ir با گام ۰٫۵ تعریف شده و تنظیمات دقیق‌تر از طریق نرم‌افزار امکان‌پذیر است.

 تنظیم اتصال کوتاه با تأخیر کلید هوایی (Isd و tsd).webp

مثال عددی تنظیم Isd

فرض کنیم در مثال قبلی، جریان تنظیم‌شده اضافه‌بار برابر ۱۶۰۰ آمپر باشد و ضریب Isd را ۵ انتخاب کنیم:

Isd = 5 × 1600 = 8000 A

بنابراین آستانه عملکرد حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر برابر ۸۰۰۰ آمپر یا ۸ کیلوآمپر خواهد بود.

این عدد به معنی قطع کلید در هر شرایطی با جریان دقیقاً ۸۰۰۰ آمپر نیست؛ تلرانس عملکرد واحد حفاظتی و منحنی زمانی آن نیز باید در نظر گرفته شود.

نکته مهم در انتخاب Isd: مقدار تنظیم‌شده باید به‌اندازه کافی بالاتر از جریان‌های گذرای مجاز مانند جریان راه‌اندازی بار باشد، اما نباید آن‌قدر بالا انتخاب شود که حفاظت نتواند حداقل جریان اتصال کوتاه در انتهای مدار را تشخیص دهد. همچنین باید تحمل حرارتی تجهیزات و هماهنگی با کلید پایین‌دست بررسی شود.

پارامتر tsd؛ زمان تأخیر حفاظت اتصال کوتاه

پارامتر tsd (Short-Time Delay) مدت تأخیری را مشخص می‌کند که کلید پس از عبور جریان از آستانه Isd، پیش از صدور فرمان قطع اعمال می‌کند.

هدف از این تأخیر، فراهم کردن فرصت عملکرد برای کلید پایین‌دست است. برای مثال، اگر خطا در یک فیدر خروجی رخ دهد، کلید کامپکت همان فیدر باید فرصت داشته باشد خطا را قطع کند؛ بدون اینکه کلید هوایی اصلی تابلو نیز هم‌زمان تریپ کند.

محدوده تنظیم tsd در Micrologic X

حالت منحنی

مقادیر قابل تنظیم

I²t OFF

صفر، ۰٫۱، ۰٫۲، ۰٫۳ و ۰٫۴ ثانیه

I²t ON

۰٫۱، ۰٫۲، ۰٫۳ و ۰٫۴ ثانیه

در حالت I²t OFF، منحنی تأخیر زمانی از نوع زمان معین (Definite Time) است؛ یعنی در محدوده عملکرد حفاظت، تأخیر بر اساس مقدار انتخابی tsd تعیین می‌شود. در حالت I²t ON، منحنی معکوس (Inverse Time) است و با افزایش جریان خطا، زمان عملکرد کاهش پیدا می‌کند.

تفاوت I²t ON و I²t OFF در یک نگاه:

ویژگی

I²t OFF

I²t ON

نوع مشخصه

زمان معین

زمان معکوس

رابطه جریان و زمان

تأخیر تقریباً مستقل از سطح جریان در محدوده عملکرد

با افزایش جریان، زمان قطع کاهش می‌یابد

کاربرد

ایجاد پله زمانی مشخص برای سلکتیویتی

شکل‌دهی منحنی برای هماهنگی با برخی تجهیزات حفاظتی

تنظیم tsd صفر

امکان‌پذیر

در Micrologic X قابل انتخاب نیست

زمان واقعی قطع با tsd یکسان نیست

یکی از نکات مهم در طراحی تابلو، تفاوت میان زمان تنظیم‌شده و زمان واقعی قطع کلید است. برای نمونه، در Micrologic X در جریان مرجع ۱۰ برابر Ir، زمان‌های زیر برای حفاظت اتصال کوتاه اعلام شده‌اند:

تنظیم tsd

حداقل زمان عدم عملکرد

حداکثر زمان قطع

۰ ثانیه

بیشتر از ۲۰ ms

کمتر از ۸۰ ms

۰٫۱ ثانیه

بیشتر از ۸۰ ms

کمتر از ۱۴۰ ms

۰٫۲ ثانیه

بیشتر از ۱۴۰ ms

کمتر از ۲۰۰ ms

۰٫۳ ثانیه

بیشتر از ۲۳۰ ms

کمتر از ۳۲۰ ms

۰٫۴ ثانیه

بیشتر از ۳۵۰ ms

کمتر از ۵۰۰ ms

این اعداد مربوط به مشخصات عملکرد Micrologic X در نقطه مرجع ۱۰ برابر Ir هستند و نباید به تمام سری‌های NW و NT یا شرایط جریان دیگر تعمیم داده شوند.

Isd و tsd را چگونه برای سلکتیویتی تنظیم کنیم؟

برای تنظیم این دو پارامتر، ابتدا باید جریان اتصال کوتاه در نقاط مختلف شبکه و منحنی عملکرد کلید اصلی و کلیدهای پایین‌دست مشخص باشد. صرفاً انتخاب یک ضریب ثابت برای Isd یا یک زمان ثابت برای tsd، تضمین‌کننده سلکتیویتی نیست.

مراحل اصلی بررسی:

  1. جریان اتصال کوتاه حداقل و حداکثر در محل نصب کلید اصلی و فیدرهای پایین‌دست را محاسبه کنید.

  2. جریان راه‌اندازی موتورها و جریان هجومی ترانسفورماتورها را بررسی کنید.

  3. Isd را به‌گونه‌ای انتخاب کنید که خطاهای موردنظر تشخیص داده شوند و جریان‌های گذرای مجاز باعث عملکرد ناخواسته نشوند.

  4. tsd کلید بالادست را با توجه به زمان قطع کلید پایین‌دست و پله زمانی لازم انتخاب کنید.

  5. منحنی زمان ـ جریان هر دو کلید را بررسی کنید تا محدوده عملکرد آن‌ها با یکدیگر تداخل نداشته باشد.

  6. در صورت استفاده از ZSI، سیم‌بندی و تنظیمات ورودی و خروجی اینترلاک ناحیه‌ای را نیز بررسی کنید.

طبق راهنمای اشنایدر، برای سلکتیویتی زمانی، تأخیر کلید بالادست باید دست‌کم یک پله از تأخیر کلید پایین‌دست بیشتر باشد. در یک آرایش سه‌سطحی از کلیدهای قدرت، مقدار ۰٫۲ ثانیه برای tsd کلید اصلی می‌تواند نقطه شروع بررسی باشد؛ اما مقدار نهایی باید با منحنی‌ها و جدول هماهنگی همان ترکیب کلیدها تأیید شود.

نکته تخصصی درباره ZSI: قابلیت Zone Selective Interlocking با تبادل سیگنال میان واحدهای حفاظتی، امکان هماهنگی ناحیه‌ای را فراهم می‌کند. در این روش، کلید بالادست می‌تواند در صورت دریافت سیگنال از کلید پایین‌دست، تأخیر تعریف‌شده را اعمال کند؛ درحالی‌که در برخی شرایط خطای نزدیک به کلید اصلی، امکان قطع سریع‌تر فراهم می‌شود. البته اجرای صحیح آن به سازگاری تجهیزات و سیم‌بندی صحیح ترمینال‌های ZSI وابسته است.

برای بررسی تفاوت نوع کلیدهای اصلی و پایین‌دست و انتخاب تجهیز مناسب، مقاله تفاوت کلید هوایی و کلید اتوماتیک کامپکت را نیز مطالعه کنید.

تنظیم جریان اتصال کوتاه آنی کلید هوایی (Ii)

حفاظت اتصال کوتاه آنی (Instantaneous Protection) برای قطع سریع جریان‌های اتصال کوتاه شدید استفاده می‌شود. برخلاف حفاظت Isd که امکان تعریف تأخیر زمانی دارد، حفاظت Ii بدون تأخیر عمدی وارد عمل می‌شود؛ البته زمان واقعی قطع کلید همچنان شامل زمان عملکرد واحد حفاظتی و زمان باز شدن کنتاکت‌هاست.

پارامتر اصلی این حفاظت Ii است که آستانه جریان عملکرد لحظه‌ای را مشخص می‌کند. تنظیم آن باید با جریان اتصال کوتاه احتمالی، جریان‌های هجومی ترانسفورماتور، جریان راه‌اندازی موتورها و الزامات سلکتیویتی هماهنگ باشد.

در واحد حفاظتی Micrologic X، مقدار Ii معمولاً به‌صورت ضریبی از جریان نامی واحد حفاظتی (In) تعریف می‌شود:

Ii = k × In

در این رابطه:

  • Ii: آستانه جریان عملکرد حفاظت اتصال کوتاه آنی
  • In: جریان نامی واحد حفاظتی
  • k: ضریب انتخاب‌شده برای آستانه عملکرد Ii

بازه تنظیم در Micrologic X:

مدل واحد حفاظتی

محدوده تنظیم Ii

Micrologic 5.0 X

۲ تا ۱۵ برابر In

Micrologic 6.0 X

۲ تا ۱۵ برابر In

Micrologic 7.0 X

۲ تا ۱۵ برابر In

Micrologic 3.0 X

وابسته به استاندارد؛ در نسخه UL محدوده ۲ تا ۱۲ برابر In

در مدل‌های Micrologic 5.0 X، 6.0 X و 7.0 X امکان غیرفعال‌سازی حفاظت آنی نیز وجود دارد. گام تنظیم پایه این پارامتر در راهنمای فنی ۰٫۵ برابر In است و تنظیم دقیق‌تر از طریق ابزار نرم‌افزاری سازگار انجام می‌شود. توجه داشته باشید که این محدوده‌ها به تمام واحدهای Micrologic در سری‌های NW و NT قابل تعمیم نیستند و باید مشخصات هر مدل جداگانه بررسی شود.

برای آشنایی بیشتر با تفاوت ساختاری و فنی این دو خانواده، مقاله مقایسه کلید هوایی اشنایدر NW و NT را مطالعه کنید.

مثال عددی تنظیم Ii

فرض کنیم جریان نامی واحد حفاظتی (In) برابر ۲۰۰۰ آمپر باشد و ضریب Ii روی ۱۰ تنظیم شود:

Ii = 10 × 2000 = 20000 A

بنابراین آستانه عملکرد حفاظت آنی برابر ۲۰ کیلوآمپر خواهد بود.

این مثال صرفاً محاسبات ضریب تنظیم است؛ انتخاب ۱۰ برابر In برای یک پروژه مشخص، بدون بررسی جریان اتصال کوتاه و سلکتیویتی توصیه نمی‌شود.

تفاوت Ii با Isd چیست؟

هر دو پارامتر برای حفاظت در برابر اتصال کوتاه استفاده می‌شوند، اما از نظر زمان عملکرد و کاربرد تفاوت دارند.

ویژگی

Isd

Ii

نوع حفاظت

اتصال کوتاه با تأخیر

اتصال کوتاه آنی

مبنای تنظیم

ضریبی از Ir

ضریبی از In

تأخیر زمانی

قابل تنظیم با tsd

بدون تأخیر عمدی

کاربرد اصلی

ایجاد هماهنگی زمانی با کلید پایین‌دست

قطع سریع جریان‌های اتصال کوتاه شدید

امکان غیرفعال‌سازی

وابسته به مدل

در Micrologic X مدل‌های مشخص دارای گزینه OFF هستند

نکته طراحی: اگر آستانه Ii کلید اصلی پایین‌تر از جریان اتصال کوتاه عبوری از کلید پایین‌دست باشد، ممکن است کلید اصلی پیش از کلید پایین‌دست فرمان قطع دریافت کند و سلکتیویتی مختل شود. به همین دلیل، در برخی آرایش‌ها حفاظت آنی کلید اصلی غیرفعال می‌شود؛ البته این تصمیم فقط پس از بررسی جدول سلکتیویتی سازنده و محاسبات اتصال کوتاه مجاز است.

چه زمانی Ii را فعال یا غیرفعال کنیم؟

راهنمای اشنایدر برای Micrologic X چند سناریوی کاربردی مشخص ارائه می‌کند:

نوع کاربرد

راهنمای تنظیم اشنایدر

ورودی اصلی ترانس MV/LV با کلید هوایی پایین‌دست

در صورت وجود کلید MasterPact پایین‌دست، حالت Ii OFF برای حفظ سلکتیویتی

ورودی اصلی با کلید کامپکت ComPacT NSX یا NSXm در پایین‌دست

مقدار پیشنهادی Ii برابر ۱۵ × In در شرایط مشخص‌شده راهنما

فیدر با نیاز به سلکتیویتی با کلیدهای قدرت پایین‌دست

در شرایط مشخص، Ii OFF

فیدر بدون نیاز به سلکتیویتی با کلید قدرت پایین‌دست

Ii ON و معمولاً ۱۰ تا ۱۵ × In

مدارهای الکترونیک قدرت مانند UPS و درایو

در شرایط مشخص، Ii حدود ۲ × In با حالت Fast

مدار موتور

انتخاب بر اساس جریان راه‌اندازی و حداقل جریان اتصال کوتاه انتهای کابل؛ مقدار راهنمایی‌شده برای برخی کاربردها حداقل ۱۳ برابر جریان بار کامل موتور است

این مقادیر، راهنمای کاربردی اشنایدر برای Micrologic X هستند و نباید بدون بررسی مدل کلید پایین‌دست، جریان خطا و شرایط پروژه به‌عنوان تنظیم قطعی استفاده شوند.

یک نکته مهم درباره ترانسفورماتورها: جریان هجومی لحظه وصل ترانس می‌تواند در اولین پیک به حدود ۱۰ تا ۲۵ برابر جریان نامی برسد. بنابراین اگر کلید در سمت ثانویه ترانس نصب شده باشد، انتخاب آستانه Ii باید به‌گونه‌ای باشد که جریان هجومی مجاز باعث قطع ناخواسته کلید نشود.

نکات مهم پیش از تغییر Ii

  1. جریان اتصال کوتاه حداقل و حداکثر در محل نصب کلید را محاسبه کنید.

  2. جریان هجومی ترانسفورماتور و جریان راه‌اندازی موتورهای بزرگ را در نظر بگیرید.

  3. بررسی کنید کلید پایین‌دست چه زمانی و در چه سطح جریانی عمل می‌کند.

  4. جدول سلکتیویتی ترکیب دقیق کلیدها را بررسی کنید.

     5. در صورت غیرفعال کردن Ii، مطمئن شوید حفاظت اتصال کوتاه همچنان از طریق سایر عملکردهای حفاظتی و در محدوده مجاز تأمین می‌شود.

تنظیم حفاظت خطای زمین در میکرولوجیک 6.0 (Ig و tg)

حفاظت خطای زمین (Ground Fault) برای تشخیص جریان خطایی استفاده می‌شود که از مسیرهای ناخواسته به زمین بازمی‌گردد. در Micrologic 6.0 دو پارامتر اصلی این حفاظت عبارت‌اند از Ig برای تعیین آستانه جریان خطا و tg برای تعیین تأخیر زمانی عملکرد.

پارامترهای Ig و tg

  • Ig: آستانه جریان عملکرد حفاظت خطای زمین

  • tg: زمان تأخیر قطع پس از تشخیص جریان خطای زمین

در Micrologic 6.0 X مطابق استاندارد IEC، محدوده تنظیم Ig در حالت معمول ۰٫۲ تا ۱ برابر In است؛ البته برای واحدهای با In حداکثر ۴۰۰ آمپر، حداقل تنظیم به ۰٫۳ برابر In محدود می‌شود.

پارامتر

محدوده تنظیم در Micrologic 6.0 X (IEC)

Ig

۰٫۲ تا ۱ برابر In

tg

صفر تا ۰٫۴ ثانیه

گام تنظیم tg

۰٫۱ ثانیه

منحنی عملکرد

I²t ON / I²t OFF

 
مثال عددی: اگر In برابر ۲۰۰۰ آمپر و ضریب Ig برابر ۰٫۳ باشد:
\[ I_g=0.3\times2000=600A \]

در این حالت، آستانه حفاظت خطای زمین روی ۶۰۰ آمپر تنظیم شده است. این مقدار صرفاً مثال محاسباتی است و انتخاب نهایی باید با سیستم اتصال زمین، جریان خطای احتمالی و الزامات حفاظتی پروژه هماهنگ باشد.

تفاوت I²t ON و OFF در حفاظت زمین

  • I²t OFF: تأخیر زمانی از نوع معین است.

  • I²t ON: مشخصه عملکرد معکوس است؛ در محدوده تعریف‌شده، با افزایش جریان خطا زمان عملکرد کاهش می‌یابد.

تنظیم tg باید به‌گونه‌ای انجام شود که حفاظت پایین‌دست فرصت قطع خطا را داشته باشد، بدون اینکه زمان قطع از حدود مجاز ایمنی و تحمل حرارتی تجهیزات فراتر برود.

توجه: حفاظت Ground Fault با حفاظت نشتی جریان (Earth Leakage) یکسان نیست. روش اندازه‌گیری، حساسیت و کاربرد این دو تابع حفاظتی متفاوت است؛ بنابراین نباید صرفاً با مشاهده عنوان حفاظت زمین، آن‌ها را معادل یکدیگر در نظر گرفت.

برای بررسی جزئیات تنظیمات، دو مرجع رسمی زیر قابل استفاده‌اند:

۵. تنظیم حفاظت نشتی زمین در Micrologic 7.0 (Vigi)

در واحدهای Micrologic 7.0، قابلیت حفاظت نشتی زمین (Earth Leakage) برای تشخیص جریان نشتی به زمین در آرایش‌های پشتیبانی‌شده به کار می‌رود. این حفاظت از نظر عملکرد و حساسیت با Ground Fault در Micrologic 6.0 متفاوت است؛ بنابراین تنظیمات Ig و tg را نباید به‌جای تنظیمات حفاظت نشتی استفاده کرد.

نکته فنی: محدوده حساسیت، روش اتصال حسگر و تنظیمات این حفاظت به مدل دقیق واحد، استاندارد و تجهیزات اندازه‌گیری مربوط بستگی دارد. برای تعیین مقادیر عددی Vigi باید به راهنمای همان Reference مراجعه کرد؛ از تعمیم بازه‌های Micrologic 6.0 به 7.0 خودداری کنید.

تنظیم حفاظت نول کلید هوایی اشنایدر (Neutral Protection)

حفاظت نول برای جلوگیری از عبور جریان بیش‌ازحد از هادی نول استفاده می‌شود. اهمیت این حفاظت در شبکه‌های سه‌فاز چهار‌سیمه، به‌خصوص در حضور بارهای غیرخطی و هارمونیک‌های مرتبه سوم، بیشتر است؛ زیرا جریان هارمونیکی نول می‌تواند حتی زمانی که جریان فازها در محدوده مجاز قرار دارد، افزایش پیدا کند.

در واحدهای Micrologic، تنظیم حفاظت نول با توجه به نوع کلید، تعداد پل‌ها، مدل واحد حفاظتی و آرایش شبکه انجام می‌شود.

حالت‌های تنظیم حفاظت نول

در واحدهای Micrologic، حفاظت نول معمولاً با چهار حالت زیر تعریف می‌شود:

حالت تنظیم

عملکرد

OFF

حفاظت اضافه‌بار نول غیرفعال

N/2

آستانه حفاظت نول برابر نصف تنظیم فاز

N

آستانه حفاظت نول برابر تنظیم فاز

Oversized N

آستانه حفاظت متناسب با نول بزرگ‌شده، تا ۱٫۶ برابر تنظیم فاز

در حالت N/2، جریان عملکرد حفاظت بلندمدت نول نصف Ir فاز است؛ در حالت N برابر Ir و در حالت Oversized N برابر ۱٫۶ برابر Ir در ساختارهای پشتیبانی‌شده خواهد بود.

 

چه زمانی کدام حالت را انتخاب کنیم؟

  • N/2: زمانی که سطح مقطع هادی نول نصف هادی فاز است.

  • N: زمانی که سطح مقطع نول و فاز برابر است و به‌دلیل بارهای غیرخطی، احتمال افزایش جریان نول وجود دارد.

  • Oversized N: برای ساختارهایی که هادی نول بزرگ‌تر از فاز انتخاب شده و تجهیزات اندازه‌گیری مناسب آن نصب شده‌اند.

  • OFF: فقط زمانی که محاسبات شبکه و شرایط هادی نول، عدم نیاز به حفاظت مستقل نول را تأیید کنند.

مثال عددی: اگر Ir فاز ۱۶۰۰ آمپر باشد، آستانه حفاظت بلندمدت نول در حالت N/2 برابر ۸۰۰ آمپر، در حالت N برابر ۱۶۰۰ آمپر و در حالت 1.6N برابر ۲۵۶۰ آمپر خواهد بود.

حالت 1.6N به تجهیزات اندازه‌گیری و پیکربندی سازگار نیاز دارد و در همه آرایش‌های کلید قابل استفاده نیست.

نکته مهم: در کلید سه‌پل، حفاظت نول به ترانس جریان خارجی نول (ENCT) نیاز دارد. در کلید چهارپل، تنظیمات به نوع آرایش 4P3D یا 4P4D و سلکتور نول وابسته است. تغییر سلکتور نیز ممکن است تنظیمات دقیق قبلی واحد حفاظتی را بازنشانی کند.

محاسبه جریان نامی ترانسفورماتور

جریان نامی سمت فشار ضعیف ترانس سه‌فاز از رابطه زیر محاسبه می‌شود:

\[ I_n=\frac{S}{\sqrt{3}\times V} \]

با فرض توان ۱۶۰۰kVA و ولتاژ خط ۴۰۰V:

\[ I_n=\frac{1600000}{1.732\times400}\approx2309A \]

بنابراین جریان نامی ثانویه ترانس حدود ۲۳۰۹ آمپر است.

محاسبه تقریبی جریان اتصال کوتاه

فرض کنیم امپدانس اتصال کوتاه ترانس (Uk) برابر ۶ درصد باشد. جریان اتصال کوتاه سه‌فاز در ترمینال ثانویه ترانس، با صرف‌نظر از امپدانس شبکه بالادست، تقریباً از رابطه زیر محاسبه می‌شود:

Ik = In ÷ (Uk / 100)

با قرار دادن مقادیر:

Ik = 2309 ÷ 0.06 ≈ 38.5 kA
نتیجه مثال

جریان اتصال کوتاه اولیه محاسبه‌شده حدود ۳۸٫۵ کیلوآمپر است. مقدار واقعی در محل نصب کلید با توجه به امپدانس شبکه، کابل‌ها و اتصالات می‌تواند متفاوت باشد.

از محاسبه تا تنظیم پارامترهای Micrologic

پارامتر

مبنای تعیین مقدار

Ir

جریان بار، ظرفیت مجاز کابل و شینه

tr

تحمل حرارتی تجهیزات و هماهنگی زمانی

Isd

جریان اتصال کوتاه و سلکتیویتی پایین‌دست

tsd

زمان قطع کلیدهای پایین‌دست و الزامات حفاظت

Ii

حداکثر جریان خطا، جریان‌های هجومی و سلکتیویتی

Ig و tg

سیستم اتصال زمین و جریان خطای زمین

برای مثال، اگر واحد حفاظتی دارای سنسور ۲۵۰۰ آمپر باشد، تنظیم Ir روی ضریب ۰٫۹۵ معادل ۲۳۷۵ آمپر خواهد بود. بااین‌حال، این مقدار فقط زمانی قابل قبول است که ظرفیت مجاز کابل و شینه و سایر شرایط حفاظتی آن را تأیید کنند.

نکته مهم: از جریان نامی ترانس به‌تنهایی نمی‌توان مقدار نهایی Ir، Isd یا Ii را استخراج کرد. برای تنظیم نهایی باید محاسبات اتصال کوتاه، منحنی زمان ـ جریان و جدول سلکتیویتی ترکیب کلیدها بررسی شوند.

برای بررسی مدل‌های متناسب با این محدوده جریان، می‌توانید کلید هوایی ۲۰۰۰ آمپر اشنایدر را بررسی کنید.

تنظیم هماهنگی حفاظتی (سلکتیویتی) کلید هوایی با کلید کامپکت

سلکتیویتی زمانی برقرار است که در محدوده خطاهای تعریف‌شده، نزدیک‌ترین کلید به محل خطا عمل کند و کلید اصلی تابلو بی‌دلیل قطع نشود. برای رسیدن به این هدف، باید تنظیمات Ir، tr، Isd، tsd و Ii کلید هوایی با مشخصات کلید کامپکت پایین‌دست هماهنگ باشند.

سه مورد اصلی برای بررسی:

  • هماهنگی جریان: آستانه عملکرد کلید اصلی و پایین‌دست باید با جریان خطا و محدوده حفاظتی آن‌ها سازگار باشد.

  • هماهنگی زمانی: تأخیر کلید بالادست باید فرصت کافی برای قطع کلید پایین‌دست ایجاد کند.

  • هماهنگی منحنی‌ها: منحنی زمان ـ جریان دو کلید نباید در محدوده موردنیاز سلکتیویتی با یکدیگر تداخل داشته باشد.

برای تأیید سلکتیویتی، صرفاً مقایسه تنظیمات سلکتورها کافی نیست؛ باید جدول هماهنگی رسمی اشنایدر برای ترکیب دقیق دو کلید، ولتاژ کاری و سطح اتصال کوتاه بررسی شود.

منبع فنی: راهنماها و جداول هماهنگی حفاظتی اشنایدر الکتریک.

نکته: سلکتیویتی کامل، جزئی و محدود به جریان مشخص با یکدیگر تفاوت دارند. اگر جدول سازنده فقط سلکتیویتی تا جریان مشخصی را تأیید کند، نباید آن را به تمام جریان‌های اتصال کوتاه تعمیم داد.

آموزش تنظیم میکرولوجیک X کلید هوایی MTZ اشنایدر

در واحد Micrologic X، تنظیمات حفاظتی از طریق نمایشگر یا نرم‌افزار EcoStruxure Power Device انجام می‌شود. برخلاف واحدهای قدیمی‌تر که سلکتورهای فیزیکی دارند، در MTZ امکان مشاهده و تغییر دیجیتال پارامترهای حفاظتی وجود دارد.

تنظیم کلید هوایی MTZ از روی نمایشگر

برای تغییر تنظیمات، از منوی واحد حفاظتی وارد بخش Protection Settings شوید و پارامتر موردنظر مانند Ir، tr، Isd، tsd یا Ii را انتخاب کنید. مقدار جدید را مطابق محاسبات حفاظتی وارد و پس از تأیید، تنظیمات را دوباره کنترل کنید.

تنظیم با اپلیکیشن EcoStruxure Power Device

اپلیکیشن رسمی اشنایدر از طریق Bluetooth، NFC یا USB OTG به Micrologic X متصل می‌شود. در بخش Protection Setting می‌توان تنظیمات فعلی را مشاهده و در اتصال‌های پشتیبانی‌شده تغییر داد.

نکات اتصال:

  • ارتباط Bluetooth باید روی واحد فعال باشد.

  • برای اتصال Bluetooth، واحد Micrologic X باید تغذیه داشته باشد.

  • ارتباط NFC امکان مشاهده اطلاعات و تنظیمات را حتی بدون تغذیه واحد فراهم می‌کند؛ اما تنظیمات در این حالت فقط قابل مشاهده‌اند.

  • برای برخی قابلیت‌های کنترلی، نصب Digital Module مربوط ضروری است.

تست و ریست میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر

تست واحد حفاظتی باید با ابزار و روش متناسب با مدل آن انجام شود. دکمه Test روی Micrologic X را نباید با تست کامل تمام عملکردهای حفاظتی اشتباه گرفت.

تست میکرولوجیک با دکمه Test و تست‌باکس

در Micrologic 6.0 X، دکمه Test مخصوص بررسی عملکرد حفاظت خطای زمین است. طبق دستورالعمل اشنایدر، با فشردن کوتاه این دکمه در شرایط تعریف‌شده، کلید باید تریپ کند. برای بررسی سایر عملکردها، باید از تجهیزات تست سازگار و روش توصیه‌شده سازنده استفاده شود.

 

در واحدهای NW و NT نیز نوع تست‌باکس و قابلیت‌های آن باید با مدل Micrologic و کد تجهیزات تطبیق داده شود؛ تست یکسانی برای تمام واحدها وجود ندارد.

ریست خطا و تعویض باتری Micrologic X

پس از تریپ، ابتدا علت قطع را از نمایشگر و چراغ‌های Trip Cause شناسایی کنید. سپس علت خطا را برطرف کرده و مطابق دستورالعمل کلید را ریست کنید. صرف خاموش کردن چراغ خطا، به معنی رفع علت تریپ نیست.

در Micrologic X، دکمه Test/Reset دو کاربرد مهم دارد:

عملکرد

نحوه استفاده

بررسی باتری داخلی

نگه‌داشتن کمتر از ۳ ثانیه

ریست واحد حفاظتی

نگه‌داشتن بیش از ۳ ثانیه

در تست باتری، روشن شدن چهار LED مربوط به Trip Cause نشان‌دهنده وضعیت مناسب باتری است؛ چشمک‌زدن ترتیبی آن‌ها یا روشن نشدنشان، نیاز به بررسی و تعویض باتری را نشان می‌دهد. تعویض باید با باتری یدکی تأییدشده اشنایدر و طبق دستورالعمل همان واحد انجام شود.

منابع رسمی: روش ریست کلید MTZ و راهنمای Micrologic X.

۱۱. علت تریپ ناخواسته کلید هوایی اشنایدر و خطاهای رایج تنظیمات

تریپ ناخواسته معمولاً به دلیل انتخاب نامناسب آستانه‌های حفاظتی، تأخیر زمانی، جریان راه‌اندازی بار یا وجود خطای واقعی در مدار رخ می‌دهد. پیش از تغییر تنظیمات، باید علت تریپ از روی نمایشگر، LEDها و سوابق رخداد بررسی شود.

نشانه یا علت احتمالی

پارامتر یا بخش قابل بررسی

تریپ هنگام افزایش بار

Ir و tr، ظرفیت کابل و جریان بار

تریپ هنگام راه‌اندازی موتور

Isd، Ii و جریان راه‌اندازی

قطع هم‌زمان کلید اصلی و فرعی

tsd، Ii و سلکتیویتی

تریپ در اثر خطای زمین

Ig و tg، سیستم اتصال زمین

هشدار اضافه‌بار

مقدار جریان نسبت به Ir

روشن بودن Service یا خطای Self-test

وضعیت واحد حفاظتی و دستورالعمل سازنده

نکته: در Micrologic X، چراغ‌های Trip Cause می‌توانند علت قطع را مشخص کنند؛ برای مثال، روشن شدن نشانگر Ir با تریپ اضافه‌بار و نشانگر Isd با عملکرد حفاظت اتصال کوتاه مرتبط است. تفسیر دقیق باید با مدل واحد تطبیق داده شود.

برای عیب‌یابی کامل‌تر، مقاله مدار فرمان کلید هوایی اشنایدر نیز می‌تواند در بررسی مدارهای فرمان و تجهیزات جانبی کمک‌کننده باشد.

۱۲. سوالات متداول تنظیم میکرولوجیک کلید هوایی اشنایدر

تفاوت Micrologic 2.0 و 5.0 چیست؟

تفاوت اصلی در قابلیت‌های حفاظتی و امکانات تنظیم است. Micrologic 5.0 علاوه بر حفاظت اضافه‌بار، قابلیت‌های پیشرفته حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر را ارائه می‌دهد؛ قابلیت دقیق هر واحد به نسخه آن بستگی دارد.

پارامتر Ir در میکرولوجیک چیست؟

Ir آستانه عملکرد حفاظت اضافه‌بار بلندمدت است و معمولاً به‌صورت ضریبی از جریان نامی سنسور یا Rating Plug تنظیم می‌شود.

تفاوت Isd و Ii چیست؟

Isd آستانه حفاظت اتصال کوتاه با تأخیر است؛ اما Ii آستانه حفاظت اتصال کوتاه آنی را تعیین می‌کند و تأخیر عمدی ندارد.

چرا کلید هوایی هنگام راه‌اندازی موتور تریپ می‌دهد؟

جریان راه‌اندازی موتور ممکن است از آستانه Isd یا Ii عبور کند. برای تشخیص علت باید جریان راه‌اندازی، منحنی عملکرد و تنظیمات حفاظتی بررسی شوند؛ افزایش خودسرانه آستانه‌ها راه‌حل ایمنی نیست.

آیا تنظیمات Micrologic X با گوشی موبایل انجام می‌شود؟

بله، در صورت سازگاری تجهیزات و برقرار بودن شرایط ارتباطی، اپلیکیشن EcoStruxure Power Device امکان مشاهده و تغییر تنظیمات حفاظتی Micrologic X را فراهم می‌کند.

نوشته‌شده توسط

تیم فنی برق لئو

بازگشت به مقالات

ادامه مطلب

مقالات مرتبط

همه مقالات